كه در برخى از كتب مولفه رازى در علم كيميا چنين مىنويسد : « قال استاذنا ابو موسى جابر بن حيان . » ابن نديم در حدود سه صد كتاب و رساله و مقالهء جابر را نام مىبرد كه از ان جمله هفت كتابرا براى برمكيان نوشته است . « 1 » ولى آنچه از كتابهايش اكنون در دست است : مجموع رسائل و اسرار الكيميا و علم الهيئه و اصول الكيميا و المكتسب با شرح فارسى جلد كى طبع شده‌اند ، و از كتب خطى او السموم و تصحيحات كتب افلاطون و الخمائر و الرحمه و كتاب الخواص الكبير و الرياض و صندوق الحكمه و العهد تاكنون در مكتبه‌هاى شرق و غرب موجوداند . « 2 » از فهرست كتابهاى جابر كه ابن نديم از ديدار خويش و يا نقل ثقات ترتيب داده برمىآيد ، كه جابر در فلسفه و كيميا و گياه‌شناسى و فلكيات و رياضيات و طبيعيات و حتى در شعر و ادب و الهيات و زهد و مواعظ نيز تاليفاتى داشته ، و از جملهء دانشمندان كثير التأليف اسلام شمرده مىشود . ابو العباس سرخسى : احمد بن محمد بن مروان بن طيب سرخسى خراسانى متولد در سرخس و شاگرد يعقوب كنديست كه در اغلب علوم فلسفى و حكمتى دست داشته ، خاصه در رياضى و منطق و موسيقى . وى معلم معتضد خليفهء عباسى و بعد از ان نديم و مشاور او بود . چون سرى از اسرار خليفه را فاش كرد ، خليفه او را در سنه 286 ه 899 م قتل كرد . قفطى گويد : كه سرخسى در علوم گذشتگان و عرب معرفت نيكو و قريحهء روشن داشت . زبانش شيوا و تصانيفش مليح و عبارات وى شيرين و كوتاه بود . « 3 » ابن نديم در حدود سى جلد كتاب او را در فلسفه و سياست و موسيقى و فلكيات و رياضى و طب و مسالك ممالك و درباردارى و منطق و غيره نام مىبرد ، « 4 » كه قفطى 23 جلد آن را

--> ( 1 ) - الفهرست 500 ( 2 ) - الاعلام 2 / 90 ( 3 ) - اخبار الحكماء 55 ( 4 ) - الفهرست 366